عضو هیئت علمی دانشگاه علم و فرهنگ: نمایشگاه «شور و شین» پیوندی میان هنر، تاریخ و معنویت برقرار کرده است
دکتر زهرا حسیننژاد، عضو هیئت علمی دانشگاه علم و فرهنگ، در نشست تخصصی بررسی آثار بیستوپنجمین نمایشگاه سالانه «شور و شین» با عنوان «تحلیل بازخوانی روایتهای مقدس؛ تأملی در بیستوپنجمین نمایشگاه سالانه شور و شین»، با اشاره به جایگاه هنرهای تجسمی در بازنمایی مفاهیم دینی و آیینی، اظهار کرد: نمایشگاه «شور و شین» تنها مجموعهای از آثار هنری نیست، بلکه عرصهای برای بازخوانی مفاهیم عمیق هستیشناختی، فرهنگی و معنوی عاشورا از دریچه نگاه هنرمندان معاصر است. این رویداد نشان میدهد که چگونه میتوان میان یک واقعه تاریخی و یک تجربه زیسته و معنوی، با بهرهگیری از زبان هنر، ارتباطی ماندگار و اثرگذار برقرار کرد.
وی با بیان اینکه هنر عاشورایی در دهههای اخیر از روایتهای صرفاً توصیفی فاصله گرفته و به سوی بیانهای مفهومی و تأویلپذیر حرکت کرده است، افزود: آنچه در آثار این نمایشگاه بیش از هر چیز به چشم میآید، گذار از روایتگری مستقیم و بازنمایی صرف صحنههای تاریخی به سوی خلق آثاری است که با تکیه بر نماد، استعاره و لایههای معنایی، مخاطب را به مشارکت در فهم و تفسیر اثر دعوت میکنند. این تغییر رویکرد، بیانگر بلوغ هنر دینی معاصر و تلاش هنرمندان برای گفتوگو با مخاطب امروز است.
عضو هیئت علمی دانشگاه علم و فرهنگ با اشاره به جایگاه نمادپردازی در آثار ارائهشده تصریح کرد: عاشورا صرفاً یک رویداد تاریخی نیست، بلکه مجموعهای از مفاهیمی همچون آزادگی، عدالتخواهی، ایثار، مقاومت، کرامت انسانی و حقیقتطلبی را در خود جای داده است. هنرمندان حاضر در این نمایشگاه تلاش کردهاند این مفاهیم را از محدوده زمان و مکان خارج کرده و با استفاده از زبان جهانی هنر، به مسائل و دغدغههای انسان معاصر پیوند بزنند.
حسیننژاد با تأکید بر اینکه بسیاری از آثار از «بازنمایی مکانمند» واقعه کربلا عبور کرده و به «بازخوانی زمانمند» مفاهیم عاشورا رسیدهاند، گفت: استفاده از عناصر نمادینی همچون آب، مشک، اسب بیسوار، علم، پرچم، خورشید، نور و رنگ، تنها بازآفرینی نشانههای عاشورایی نیست، بلکه هر یک بهعنوان دالهایی فرهنگی، مخاطب را به مفاهیمی چون تشنگی، رهایی، مظلومیت، امید، مقاومت و حقیقت ارجاع میدهند. در این آثار، عاشورا نه یک حادثه متعلق به گذشته، بلکه حقیقتی جاری در زیست انسان امروز است.
وی با اشاره به نقش استعارههای بصری در آثار نمایشگاه اظهار کرد: بسیاری از هنرمندان به جای بازنمایی مستقیم صحنههای نبرد، با بهرهگیری از زبان استعاره، مفاهیمی همچون رنج، ایثار، شهادت و قداست را به تصویر کشیدهاند. استفاده از تضادهای شدید نوری، رنگهای تیره و خاکستری، ترکیببندیهای ناپایدار و بافتهای خشن، فضایی را خلق کرده که مخاطب علاوه بر مشاهده اثر، تجربهای عاطفی و معنوی از آن به دست میآورد.
وی تنوع تکنیکهای بهکاررفته در این دوره از نمایشگاه را یکی از ویژگیهای ارزشمند آن دانست و افزود: حضور آثار نقاشی، نگارگری، تکنیکهای ترکیبی، اکسپرسیونیستی و بهرهگیری از بافتهای متنوع نشان میدهد که هنر عاشورایی محدود به یک شیوه بیان نیست، بلکه ظرفیت آن را دارد که در قالبهای مختلف هنری متجلی شود. این تنوع، پویایی هنرهای تجسمی ایران و ظرفیت بالای هنرمندان در مواجهه با موضوعات دینی را به نمایش گذاشته است.
عضو هیئت علمی دانشگاه علم و فرهنگ با اشاره به تأثیر سنت نگارگری ایرانی بر بخشی از آثار گفت: برخی هنرمندان با الهام از ویژگیهای بصری مکاتب نگارگری ایران، از جمله ترکیببندیهای مسطح، خطوط سیال و رنگهای شفاف، پیوندی میان میراث تصویری ایران و بیان معاصر برقرار کردهاند. در مقابل، آثاری با رویکرد اکسپرسیونیستی نیز دیده میشود که با استفاده از خطوط خشن، ضربهقلمهای پرقدرت و رنگهای غلیظ، بیش از روایتگری، بر انتقال احساسات درونی و تجربه تراژیک عاشورا تمرکز دارند.
حسیننژاد در ادامه نقش رنگ در شکلگیری معنا را بسیار مهم ارزیابی کرد و گفت: در هنر عاشورایی هیچ رنگی بدون معنا به کار نمیرود. حضور پررنگ رنگ سرخ، نماد شهادت، ایثار و حماسه است؛ رنگ سیاه بیانگر سوگ و اندوه و رنگ سبز یادآور خاندان پیامبر(ص) و تداوم امید و معنویت است. این همنشینی رنگها در کنار نور و فضای منفی آثار، ساختاری معنایی ایجاد میکند که مخاطب را به تأمل در لایههای مختلف اثر فرا میخواند.
وی یکی از مهمترین دستاوردهای نمایشگاه را معاصرسازی مفاهیم عاشورا دانست و تصریح کرد: هنرمندان موفق شدهاند نشان دهند که عاشورا محدود به سال ۶۱ هجری نیست، بلکه الگویی همیشگی برای مقابله با ظلم، دفاع از کرامت انسانی و پایداری در مسیر حقیقت است. همین نگاه باعث شده است آثار ارائهشده علاوه بر برخورداری از هویت دینی، قابلیت برقراری ارتباط با مخاطبان امروز را نیز داشته باشند.
این پژوهشگر حوزه هنر در ادامه اظهار کرد: نمایشگاه «شور و شین» نمونهای موفق از تلاقی سنت و مدرنیته در هنرهای تجسمی ایران است؛ جایی که میراث تصویری عاشورا در قالب زبان و بیان معاصر بازتولید میشود و نشان میدهد هنر دینی همچنان ظرفیت نوآوری، تحول و گفتوگو با نسل جدید را دارد.
وی در پایان با قدردانی از برگزاری این رویداد توسط انجمن علمی هنرهای تجسمی ایران با مشارکت دانشگاه علم و فرهنگ، خاطرنشان کرد: بیستوپنجمین دوره نمایشگاه «شور و شین» فراتر از یک نمایشگاه سالانه، بستری برای گفتوگو میان هنر، فرهنگ، تاریخ و معنویت فراهم کرده است. استمرار برگزاری چنین رویدادهایی ضمن حفظ و انتقال میراث فرهنگی و آیینی، به ارتقای هنر دینی معاصر، تقویت جریان پژوهشمحور در هنرهای تجسمی و شکلگیری خوانشهای نو از روایتهای مقدس کمک میکند و نشان میدهد که هنر ایران همچنان از ظرفیت بالایی برای بازآفرینی مفاهیم عمیق اعتقادی و انسانی برخوردار است.
